يَسْئَلُونَكَ مىپرسند ترا اى محمد عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ از تناول خمر و مباشرت قمار جمعى از اكابر صحابه رض چون عمر بن الخطاب و معاذ بن جبل رض به آن حضرت ص گفتند كه فتوى ده ما را در خمر كه زائل‌كننده عقل است و در قمار كه سبب سلب مال است و در آن زمان خمر حلال بود حق سبحانه فرمود قُلْ فِيهِما بگو درين هر دو إِثْمٌ كَبِيرٌ گناهى بزرگ است وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ و منفعتها است مر مردمان را و منافع خمر يا بدنى بوده باشد چون اشتعال حرارت غريزى و هضم طعام يا خلقى چون تواضع متكبران و سخاوت ممسكان و جرأت بيدلان يا مالى چون سود فراوان در بيع‌وشراى آن و فوائد ميسر توسعه بوده است بر درويشان چه رسم جاهليت آن بود كه زر قمار بر مساكين قسمت مىكردند و در حقائق سلمى آورده كه اثم كبير است در اشتغال بدانها و منافع للناس در ترك آنها وَ إِثْمُهُما و گناه خمر و قمار أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِما بزرگتر است از نفع آنها وَ يَسْئَلُونَكَ و مىپرسند ترا اى محمد ما ذا يُنْفِقُونَ چه چيز نفقه كنند عمرو بن جموح رض نوبت اول سؤال كرد و جواب در تعيين مصارف نازل شد ديگرباره گفت يا رسول اللّه دانستم كه صدقه به كه مىبايد داد اما نمىدانم كه چه دهم جواب آمد كه قُلِ الْعَفْوَ بگو آنچه فاضل‌تر آمد از نفقه خود و عيال و نزد بعضى از علما حكم اين آيت به آيت زكات منسوخ است كَذلِكَ همچنان‌كه احكام انفاق بيان كرد يُبَيِّنُ اللَّهُ بيان مىكند و روشن مىگرداند خداى لَكُمُ الْآياتِ براى شما نشانهاى مهربانى خويش لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ باشد كه شما تفكر كنيد فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ در كار اين سراى و آن سراى يعنى دل بر دنيا منهيد و آخرت را به هيچ‌روى از دست مدهيد سلمى رح فرموده كه تفكّر در دنيا و آخرت آن است كه بداند كه ايشان قاطعان راه‌اند قال رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلم الدنيا حرام على اهل الآخرة و الآخرة حرام على اهل الدنيا و هما حرامان على اهل اللّه بيت دنيا و عقبى حجاب عاشق است * ميل ايشان كى ز عاشق لائق است وَ يَسْئَلُونَكَ و مىپرسند ترا اى محمد عَنِ الْيَتامى از كيفيّت به معيشت با يتيمان در اسباب نزول آمده كه چون تهديد خوردن مال يتيم به آيت و لا تقربوا مال اليتيم نازل شد آنها كه قيم اموال ايشان بودند و در آن بمعاملات تصرف مىنمودند جهت برائت ذمه خود خواستند كه از قيام مهمات ايشان بر طرف روند صورت حال بعرض سيد عالم رسانيدند حق سبحانه فرمود كه قُلْ إِصْلاحٌ لَهُمْ بگو باصلاح آوردن حال و محافظت كردن مال ايشان خَيْرٌ بهتر است از تجنب از ايشان آورده‌اند كه جمعى طعام ايتام جدا پختندى و از جلوس بر فراش ايشان احتراز نمودندى و به هيچ نوع راه مخالطت با ايشان نكشودندى حق تعالى فرمود وَ إِنْ تُخالِطُوهُمْ و اگر با ايشان بياميزيد و طعام خود را با طعام ايشان خلط كنيد فَإِخْوانُكُمْ پس ايشان برادران شمااند در دين وَ اللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ و خداى مىداند تباه‌كننده مال ايشان را مِنَ الْمُصْلِحِ از اصلاح و بنده كار ايشان وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ و اگر خواستى خداى تعالى لَأَعْنَتَكُمْ به آئينه شما را در رنج افكندى و كار بر شما تنگ گرفتى به‌آنكه مخالطت با يتيمان حرام كردى إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ به درستى كه خداى غالب است و قادر بر اعنات حَكِيمٌ داناست در آنچه كرد از ترك اعنات -